Uitgeverij Dulce et Decorum Wie in Nederland iets wil lezen over de Eerste Wereldoorlog kan putten uit een groeiende hoeveelheid in het Nederlands vertaalde non-fictieboeken. Vertaalde fictie is echter minder voorhanden. Uitgeverij Dulce et Decorum wil in deze leemte voorzien …. Meer lezen

Aanbieding ter gelegenheid

van de uitgave van deel 14

van de Bibliotheek

van de Eerste

Wereldoorlog ...

 

Voor slechts € 20,00 (voor Nederland geen verzendkosten) kiest u 3 van de eerste 8 delen. Deel 6, Witte zwanen, zwarte zwanen van Jennifer Johnston, is alleen in de aanbiedingsdoos te krijgen.

Dit is dé gelegenheid om kennis te maken met de schitterende boeken van de Bibliotheek van de Eerste Wereldoorlog.

AANBIEDING:

klik op de afbeelding

 

De Bibliotheek van de Eerste Wereldoorlog

De meest bijzondere romans, verhalen, dagboeken en memoires worden vertaald en uitgegeven onder de noemer van De Bibliotheek van de Eerste Wereldoorlog. 

William March – Compagnie K 

Dalton Trumbo – Stiltewoorden  

Paul Alverdes – Het Fluitersvertrek 

Thomas Boyd - Door het koren

Francis Brett Young - Mars op Tanga

Jennifer Johnston - Witte zwanen, zwarte zwanen 

E.E.Cummings - De Enorme Zaal

Harry Oltheten - Dauw

De Oorlogsherinneringen van Frank Richards, 1914-1918 

James Hanley - De Duitse gevangene / Passie in het aangezicht van de dood

E.P.F.Lynch - Modder van de somme

Bob Latten - Poststempel Verdun

Fritz von Unruh - Offergang

R.H.Mottram - De Spaanse Hoeve
Meer lezen

Bestellingen:

U kunt bestellen door een e-mail naar de uitgeverij te sturen [info@dulce-et-decorum.nl]. U krijgt dan een e-mail terug met de betalingsgegevens. 

Het Fluitersvertrek en Stiltewoorden

 

 

“Het Fluitersvertrek” en “Stiltewoorden”



“Miljoenen jonge mannen zijn als goedgelovige, makke lammeren de oorlog ingetrokken om zacht en eervol voor het vaderland te sterven. De bibliotheek van de Eerste Wereldoorlog ontkracht deze “leugen” op verpletterende en ontnuchterende wijze.” Aldus de openingszinnen in de flyer die iedere nieuwe uitgave van die bibliotheek begeleidt. Die bibliotheek is een initiatief van Uitgeverij Dulce et Decorum - wederom een verwijzing naar Horatius’ woorden “Dulce et decorum est pro patra mori”, meteen de slotzin van Wilfred Owens gelijkgetitelde Eerste Wereldoorlog-gedicht, waarin zij worden voorafgegaan door de woorden: “the old lie”. Omdat in de levens van veel soldaten van die oorlog een verblijf in het hospitaal - van eerste hulppost tot specialistisch ziekenhuis - onderdeel van de oorlogservaringen was, is de medische hulpverlening zelden in die boeken geheel afwezig. Maar boeken waarin die hulp centraal staat, zijn zeldzaam. Toch is dat bij deel twee en drie van de serie het geval: Dalton Trumbo’s Johnny got his gun (vertaald als “Stiltewoorden”) en Paul Alverdes’ Die Pfeiferstube (“Het Fluitersvertrek”).

 

Het boek van Alverdes uit 1929 zoomt in op de minisamenleving van drie Duitse soldaten die later gezelschap kregen van een eerst met argwaan bekeken maar later in de gemeenschap opgenomen Engelse soldaat. Zij zijn alle vier aan de nek gewond en maken daardoor een fluitend geluid bij het ademhalen, wat gebeurt met behulp van een pijpje in hun hals. Het is een dun boekje, maar een diamant hoeft niet groot te zijn om mooi te wezen.

De voornaamste figuur van de vier is Pointner, een boerenzoon uit Beieren, bij wie door een granaatsplinter kaak en strottenhoofd waren verbrijzeld. De wond was ernstig, maar zou niet dodelijk zijn geweest als bloedvergiftiging was uitgebleven. Bijna onopgemerkt zakt Pointner langzaam maar onverbiddelijk weg richting een onvermijdelijke dood. Een van de andere drie ontwaakt niet meer uit de narcose na een van de vele operaties die zij natuurlijk geheel apart ondergingen, maar tegelijkertijd gezamenlijk doorstonden.

Die Pfeiferstube is een volkomen onterecht vergeten boekje, dat nu in ieder geval in Nederland de kans krijgt zich weer de plek in de wereld van de oorlogsliteratuur te veroveren die het verdient. Een boek dat bewijst dat, hoeveel waarde non-fictie ook heeft, fictie niet alleen vaak - en zeker in dit geval - meer schoonheid, maar ook meer waarheid in zich heeft, al is het dan een andere vorm van waarheid.

 

Dit laatste gaat ook, en waarschijnlijk zelfs nog meer, op voor Johnny got his gun, in de jaren zeventig verfilmd met ondermeer Donald Sutherland in een van de hoofdrollen. Hij speelt de vader van Joe Bonham, hoofdpersoon van Stiltewoorden. Dit boek bestaat vrijwel volledig uit een monologue intérieur, waarin de gedachten van Bonham worden weergegeven. In de hij-vorm mijmert Bonham over zichzelf, zijn voorafgaande leven en wat er met hem staat te gebeuren. Die hij-vorm heeft niets te maken met grootheidswaanzin, zoals bij vele anderen die “hij” zeggen waar ze “ik” bedoelen, maar simpelweg daarmee dat de Joe Bonham die hij zich herinnert, de Joe Bonham die soldaat werd en naar loopgraaf en slagveld vertrok, een geheel andere persoon was dan de Joe Bonham die nu in een ziekenhuisbed ligt. Dat is letterlijk slechts een restant van de blijmoedige, sterke jongeman die hij eens was. Trumbo vertelt dan ook in wat wel “the most shocking novel ever written about the horrors of war”, is genoemd, het verhaal van een jongeman die bij een granaatexplosie zijn zicht, gehoor, aangezicht, benen en armen kwijtraakte. Hij wordt een soort miniatuurmummie met gaten op de plaats van zijn mond en neus zodat hij kan ademen. Niemand weet of hij wel nog kan horen. Tevens weet niemand of hij nog tot gedachten is staat is en die te uiten - al menen de artsen van niet -, tot op een zeker moment een der verpleegeters ontdekt dat de bewegingen met zijn hoofd, die tot op dat moment als oncontroleerbare stuiptrekkingen waren gezien, niet willekeurig waren, maar morsecodes inhielden. Het constant herhaalde bericht luidde: “Dood me”. De verpleegster geeft toe, tegen haar levensovertuiging in, maar wordt op het laatste moment betrapt door de arts. Die ontslaat haar en laat Joe in leven, overeenkomstig zijn eed.

In deze roman, gebaseerd op een krantenbericht over een gruwelijk verminkte oorlogsgewonde, schreef Trumbo, een der beroemdste Amerikaanse scriptschrijvers, zijn afkeer van oorlog neer. Het is geschreven in 1939, toen veel Amerikanen - mede door de ervaringen uit 1914-1918 - zijn pacifistische idealen nog deelden, maar werd door een speling van het lot pas gepubliceerd enkele dagen na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog op 1 september 1939. Een dergelijk demoraliserend boek werd niet bepaald op prijs gesteld door de Amerikaanse autoriteiten en Trumbo werd allengs een steeds eenzamer figuur. In de jaren vijftig werd hij een van de meest prominente slachtoffers van het McCarthyisme en The Committee against Non-American Activities, de jacht op al dan niet vermeende communisten en ander links gespuis. Hij bleef schrijven, maar kon zijn pennenvruchten alleen publiceren onder pseudoniem, zoals ook in de aftitelingen van de films gebeurde waaraan hij zijn onmisbare bijdrage had geleverd. Twee van die scenario’s (Roman Holiday (1953) en The Brave One (1956)) kregen zelfs een Oscar terwijl slechts een handvol, het diepste stilzwijgen bewarende mensen wist wie er echt voor verantwoordelijk was. Aan deze situatie kwam pas een einde kwam toen Kirk Douglas bekend maakte wie de man achter het scenario van Spartacus was. Toen ook begon er langzaam weer waardering te ontstaan voor Johnny got his gun, dat pas eind jaren vijftig zijn tweede druk had beleefd. Die herwaardering leidde uiteindelijk tot de genoemde verfilming met natuurlijk Trumbo zelf als de scenarioschrijver. Overigens - het is een cliché, maar in deze toch echt waar -, het boek is beter.

Al speelt hij zich niet af op het slagveld, Trumbo’s roman hoort tot de top van de (anti-)oorlogsliteratuur en staat minimaal op één lijn met een klassieker als Im Westen nichts neues. Zag in dat boek Erich Maria Remarque in het hospitaal als geheel het ware gezicht van de oorlog terug, de gruwelijk mismaakte Bonham zag zichzelf als dusdanig. Met deze nieuwe vertaling is het wellicht meest aangrijpende fictionele boek ooit over de relatie tussen oorlog en geneeskunde voor een Nederlands publiek opnieuw toegankelijk gemaakt.

 Leo van Bergen



 

 

 

Dulce et Decorum - Bibliotheek van de Eerste wereldoorlog nieuwsbrief

Blijft op de hoogte: